Gayet basit ve anlaşılır görünen ama insanoğlunun çok yaygın sorunlarına temas eden bir Afrika Atasözü…
“İki şelale birbirini duymaz.”
Bu metafordan iyimser bir anlam çıkarmak istersek şunu söyleyebiliriz: Kendi hedeflerine odaklanan insan dışarıdan gelen eleştirilerden –hatta engellemelerden- fazla etkilenmeden başarıya doğru yol alır.
Ama bu aforizmayla ilgili daha çok anlaşılan mesaj şudur: Gürül gürül akarken çıkardığı sese odaklanan bir şelale misali kendi fikir ve ideolojisine odaklanan insan dışarıdan gelen değişik fikirlere kulağını kapatır çoğu kez. Bu da kendi sesinde boğulmak gibidir.
“Akıllı adam aklını kullanır. Daha akıllı adam başkalarının da aklını kullanır,” demiş Bernard Shaw (1856-1950). Kendi düşüncelerimizin gürültüsünde boğulursak hayatımızın en önemli –üstelik ücretsiz- hediyeleri olan tavsiyelerden mahrum bırakırız kendimizi.
Birincisi, bildiklerimiz bilgi deryasından bir damla mahiyetindedir. Yani bilmediğimiz çok daha fazla şey vardır.
İkincisi, “Başınızı derde sokan bilmediğiniz şeyler değildir; bildiğinizden emin olduğunuz ama aslında doğru olmayan şeylerdir.” (Mark Twain).
Ama şu şelale benzetmesinin bana hatırlattığı şeylerin başında tartışmalar geliyor.
Milyarlarca insan… Her birinin beyninde milyarlarca nöron… Her nöron kendi başına bir bilgisayar…
Haliyle fikirlerimizin de çok çeşitli olması şaşılacak bir şey değildir. Mesele şu: Fikirlerimiz doğru istikamette mi?
“Ben dünyanın en iyi boksörüyüm!” diye düşündüğünüzde aynı şekilde iddialı ikinci sporcuyla ringe çıkmanız gerekir. Aksi takdirde sizi ciddiye almazlar.
İnandığınız ve peşinden koşturduğunuz ideolojilerin dünyanın en harika fikirleri olduğunu düşünüyorsanız alternatifleri de dinleyecek kadar cesur olmanız gerekir.
Ama birileri kendi düşüncelerini sizinle paylaştığında dinleyip anlamaya çalışacak yerde kendi fikirlerinizi -şelale misali- gürültüyle ifade etmeye devam ettiğinizde kendinizi hakikate kapamış olursunuz.
“Fikre cevap veremeyen insanın kişiye saldırması, tartışmanın bittiğini değil seviyesinin değiştiğini gösterir,” demiş Arthur Schopenhauer
Fikirlerimize sıkı sıkı tutunmak çok bildiğimizin değil, aksine bilgi eksikliğimizin işaretidir. Bu paradoksa dikkat edin lütfen!
“İnsan bilmediği konularda hep abartılı fikirlere sahip olur,” diyor Albert Camus.
Hakikat ulaşmayı haklı görünmekten daha çok önemsiyorsak ve başımızın derde girmesini istemiyorsak bu filozofların nasihatlerine kulak vermekte fayda var.
“Unutma! Sana ışık tutanlara sırtını dönersen, göreceğin tek şey kendi karanlığındır.” (Dekart, 1596-1650).
